این مطلب در شماره‌ی شیشم مجله‌ی صفحه منتشر شد. می‌توانید پی‌دی‌اف آن را از اینجا دانلود کنید.


چرا زنان در شهر کمتر احساس امنیت می‌کنند؟

در بیشتر کشورها، زنان به طرز چشمگیری کمتر از مردان در شهر پیاده‌روی می‌کنند. شاید برخی افراد چنین واقعیتی را به توان جسمی زنان نسبت دهند اما تحقیقات درباره‌ی حضور کمتر زنان در شهر در کشورهای مختلف به یک پدیده اشاره می‌کنند: کمبود حس امنیت.

امنیت بر چگونگی رفتار زنان نسبت به شهر و فضاهای شهری تأثیر می‌گذارد و به شیوۀ استفاده ما از منابع شهر و فضاهای شهری شکل می‌دهد. امنیت نداشتن در شهر نه تنها فرصت پیاده‌روی را از زنان می‌گیرد بلکه زندگی و آزادی آن‌ها را محدود می‌کند. حس ناامنی مربوط به زمان‌های خاصی مثل شب‌ها نیست، بسیاری از دختران نوجوان حتی از پیاده‌رفتن به مدرسه می‌ترسند، چون آن‌ها تجربه‌های مختلفی از آزار و اذیت جنسی مثل شنیدن متلک، تعقیب شدن و لمس شدن دارند. ناامن بودن محیط‌های شهری زندگی را برای همۀ شهروندان سخت می‌کند اما تأثیر بیشتری روی زنان می‌گذارد چنانکه آمارها نیز نشان می‌دهند زنان – به‌خصوص در کشورهای درحال توسعه – دو برابر مردان قربانی حمله‌های خشونت‌بار هستند، و خشونت حداقل ۳۰ درصد از جرایم شهری را تشکیل می‌دهد.

شکل شهر بر حس امنیت زنان و به طور کل شهروندان تأثیرغیرقابل انکاری دارد. همۀ ما کم و بیش فضاهای شهری ناامن یا خطرناک را تجربه‌ کرده‌ایم؛ خیابان‌ها و فضاهای عمومی تاریک و خلوت، گوشه‌های دور از چشم، سوراخ سنبه‌ها و مخفیگاه‌های شهر. بعضی از این مکان‌ها را می‌توان با تغییر دادن ویژگی‌های فیزیکی فضا به مکان‌های امن‌تری تبدیل کرد و این دقیقا نقشی است که طراحان، برنامه‌ریزان و مدیران شهری می‌توانند در ایجاد شهر امن ایفا کنند. روشنایی مناسب و ایجاد میدان دید گسترده به مکان‌های شلوغ با کوتاه کردن بوته‌ها و یا برداشتن موانع می‌تواند ساده‌ترین راه‌های تبدیل یک مکان ناامن به امن باشد.

پل‌های هوایی و زیرگذرهای پیاده هم گاهی مکان‌‌هایی مخوف و نسبتا مخفی ایجاد می‌کنند. ترس از چنین مکان‌هایی بسیاری از زنان را مجبور می‌کند که از خیابان‌های شلوغ و یا حتی اتوبان رد شوند؛ پس اولویت دادن به عابر پیاده در شهر هم می‌تواند یکی دیگر از عوامل افزایش حس امنیت باشد. خوانایی شهر که با راحت بودن مسیریابی و علایم راهنمایی واضح همراه است از گم‌شدن در شهر جلوگیری می‌کند و با اطمینان بخشیدن در پیدا کردن راه، حس امنیت را بیشتر می‌کند.

رفت و آمد راحت درون شهری بخش مهمی از احساس امنیت زنان در شهر را تشکیل می‌دهد. زیرساخت‌های حمل و نقل نقش اساسی دارند. دسترسی آسان به پارکینگ‌هایی روشن که در معرض دید هستند و موقعیت مناسب ایستگاه‌های مترو، تاکسی و سایر وسایل نقلیۀ عمومی علاوه بر ایجاد امنیت، برابری تردد در شهر را هم برای زنان افزایش می‌دهد. باز شدن ایستگاه مترو به کوچه‌ای تاریک، مثل ایستگاه متروی انقلاب، یا قرار گیری ورودی ایستگاه مترو در وسط بساط دستفروشی لوازم یدکی، مثل ایستگاه متروی امام حسین، حس ناامنی در شهر را افزایش می‌دهد. نبود یا کمبود وسایل نقلیۀ عمومی در شب، حتی ساعات اولیه شب، محدودیت زنان را در بیرون آمدن از خانه بیشتر می‌کند؛ مسیر تجریش به سمت اوین با توجه به وجود چندین خوابگاه دانشجویی دختران از ساعت ۸:۳۰ نه تنها اتوبوس بلکه تاکسی هم ندارد.

امنیت به معنای نداشتن ترس، دلهره و دغدغه است و امنیت در شهر برای زنان فراتر از رفع معضلاتی چون آزار کلامی، حمله و تجاوز است. گاهی دشوار بودن حرکت دادن کالسکه‌‌ی بچه در خیابان‌های شهر و عدم امکان استفاده از وسایل نقلیه‌ی عمومی موقع همراه داشتن بچه و کالسکه باعث ایجاد نوعی حس ناامنی روانی می‌شود. در جامعۀ ما زن‌ها اغلب مسئولیت مراقبت از کودکان را برعهده دارند پس هرچه شهر بیشتر برای کودکان امن و راحت باشد، بیشتر مورد قبول زنان قرار می‌گیرد. متأسفانه شهرها بدون توجه به نیازهای این قشر طراحی شده‌اند. اگر نگاهی دقیق‌تر به ایستگاه‌های مترو و اتوبوس بیاندازیم می‌بینیم که در طراحی این مکان‌ها، اگر نگوییم هیچ، به کودکان توجه خیلی کمی شده است. در تعیین زمان چراغ قرمز چهارراه‌ها هم مادرانی که کالسکه‌ی بچه را می‌کشند یا با کودکان نوپایشان از خیابان رد می‌شوند، باید بیشتر مدنظر قرار گیرند. هر چقدر بچه‌ها کم سن و سال‌تر باشند مشکلات در فضاهای شهری برای مادرانشان بیشتر است، مثلا مادری که باید به بچه‌اش شیر بدهد یا پوشکش را عوض کند، در فضاهای عمومی و دور از خانه‌اش احساس سرگردانی می‌کند و در اغلب موارد یا باید درون اتومبیل بچه را آرام کند و یا در فضاهایی که برای چنین عملکردی طراحی نشده‌اند و ممکن است بهداشتی نباشد. البته در چند ایستگاه مترو چنین فضایی درنظر گرفته شده است که جزو تغییرات امیدبخش وسایل نقلیه عمومی است.

تلاش برای افزایش حس امنیت زنان در شهر، به شیوه های گوناگونی در سراسر دنیا ادامه دارد؛ تغییرات کالبدی شهرها، ساختن اپ هایی که مسیرهای امن را معرفی می کند، دگرگونی در قوانین اجتماعی و… . درواقع زنان کم کم حق حضور یافتن در فضاهای عمومی را بدست آوردند و چارچوب ها و سنت هایی را از بین بردند که زن را فقط محدود و محبوس در خانه می دانست. اگر یک قرن پیش کسی خواستار سفر کردن تنهایی یک زن برای تحصیل می شد همانقدر غیرضروری به نظر می آمد که امروزه درخواست تنها دویدن و ورزش کردن زنان در شب. زنان به عنوان نیمی از جمعیت شهرنشین باید حق انتخاب های یکسانی برای استفاده از منابع و فضاهای شهر داشته باشند تا بدون هراس و دغدغه، بتوانند به فعالیت های مورد نظرشان بپردازند و استعدادها و توانایی های خود را شکوفا کنند.


منبع: صفحه‌ی شیشم

تصویرِ مطلب از مرضیه حیدرزاده / ایرنا

 

دست به دست کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *